Rau thế nào mới là sạch và an toàn?

Khái niệm tưởng chừng như đơn giản nhưng nếu ta không để ý có thể mang đến những lẫn lộn không đáng có.

Tác giả: Phương Trinh
Minh hoạ: Evergreen

Bạn định nghĩa thế nào về rau an toàn? Là rau nhà trồng, cằn cỗi, không thuốc trừ sâu (nên mới có sâu ăn lá), hay những loại rau được trồng theo quy trình hiện đại, đắt tiền và không sử dụng chất hóa học? Nhưng bạn có biết rằng nếu sử dụng thuốc trừ sâu quá liều và thường xuyên cũng khiến cho sâu lờn thuốc và vẫn tấn công cây trồng? Và rau cằn cỗi cũng có thể là do rau được trồng trong môi trường bị ô nhiễm, quy trình chăm sóc không đúng cách làm cây trồng nhiễm kim loại nặng, nhiễm khuẩn, nấm bệnh?

Chất lượng là một khái niệm phức hợp, bao gồm nhiều tầng khái niệm nhỏ, thật khó để làm rõ nhận định về chất lượng nếu không có thước đo cụ thể. Theo khung phân tích của Mainguy (1989) đã được dùng tại Pháp, chất lượng thực phẩm thành 4 cấu thành khác nhau là: An toàn, Sức khỏe, Dịch vụ và Sự hài lòng, còn được gọi là mô hình 4S. Theo đó, An toàn liên quan đến việc bảo vệ người tiêu dùng khỏi các nguy hiểm khi sử dụng thực phẩm, Sức khỏe liên quan đến khả năng dinh dưỡng của sản phẩm, đây là hai cấu thành có thể nhận biết khách quan. Dịch vụ và Sự hài lòng là các cấu thành chỉ có thể nhận biết chủ quan, vì nó đo lường cảm nhận tâm lý của người tiêu dùng.

Để hiểu rõ hơn về khái niệm rau sạch, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về những thước đo về rau an toàn tại Việt Nam nhé.

Theo một báo cáo của FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) năm 2012, có 3 tiêu chuẩn sản xuất rau quan trọng nhất ở Việt Nam: RAT, VietGAP, và Hữu Cơ.

• RAT (Rau An Toàn) là tiêu chuẩn đầu tiên được Chính phủ xây dựng (đề cập lần đầu năm 1998) quy định tạm thời về sản xuất rau an toàn. Trong văn bản “tạm thời” này, rau an toàn được hiểu là rau đáp ứng được các quy chuẩn an toàn tối thiểu do WHO và FAO quy định về chất lượng đất, nước tưới, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh vật. Hiện nay, RAT đơn giản được hiểu theo nghĩa là rau được trồng bởi các cơ sở có giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất an toàn. Đây là một tiêu chí khá mong manh, vì giấy chứng nhận được cấp cho cơ sở, chứ không trực tiếp cho sản phẩm. Dù vậy, tiêu chí này vẫn được dùng rộng rãi, tương ứng với tiêu chuẩn và điều kiện an toàn tối thiểu cho sức khỏe người tiêu dùng.
• VietGAP là tiêu chuẩn quốc gia về thực hành nông nghiệp tốt (Good Agricultural Practices) được cấp cho nhiều loại nông sản, không chỉ rau như tiêu chuẩn RAT. Tiêu chuẩn VietGAP xây dựng rất rõ ràng về mặt pháp lý, dựa trên nền tảng của tiêu chuẩn GlobalGAP. Tiêu chuẩn VietGAP quy định cụ thể về kỹ thuật sản xuất cho từng lĩnh vực, được phép sử dụng các loại phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học (trong danh mục cho phép) trong quy trình sản xuất nhưng phải trong ngưỡng an toàn được quy định bởi Bộ NN&PTNT và Bộ Y tế, cho phép người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc ngược đến tận điểm sản xuất. Chất lượng thực phẩm được đánh giá theo 4 cấu thành khác nhau là an toàn, sức khỏe, dịch vụ và sự hài lòng của người tiêu dùng, hướng đến xu thế hội nhập nông sản Việt Nam đến thị trường thế giới.
• Tiêu chuẩn Hữu Cơ là tiêu chuẩn tư nhân được xây dựng bởi mạng lưới ADDA-VNFU. ADDA-VNFU ra đời trên cơ sở dự án hợp tác giữa Trung tâm phát triển Nông nghiệp Đan Mạch – châu Á (ADDA) và Hội Nông dân Việt Nam (VNFU) vào năm 2004, đưa sản xuất nông nghiệp hữu cơ vào Việt Nam. Nông nghiệp hữu cơ là một hình thức sản xuất nông nghiệp tránh hoặc hạn chế sử dụng phần lớn các yếu tố đầu vào có nguồn gốc hóa học, không sử dụng các giống cây trồng biến đổi gen, hay các kỹ thuật chưa nghiệm chứng, vận dụng các nguyên lý sinh thái (chu trình vật chất, đa dạng sinh học…) để từ đó trong quá trình sản xuất cây trồng được cung cấp các loại dinh dưỡng phù hợp cũng như tạo ra cơ chế kiểm soát cỏ dại, sâu bệnh hại, các loài thiên địch và đất canh tác. Sản phẩm hữu cơ được chăm sóc kỹ, sử dụng phân bón hữu cơ từ tự nhiên nên năng suất sản phẩm thường không cao. Các sản phẩm này nhắm tới đối tượng khách hàng có nhu cầu sử dụng nông sản tự nhiên, không hóa chất, do đó có giá thành rất cao, đi đôi với việc cho phép người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc ngược đến nơi sản xuất.

Như vậy, quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn nào thì sản phẩm có giá thành khác nhau, do đó người tiêu dùng vẫn có thể lựa chọn sản phẩm an toàn tùy theo điều kiện kinh tế của mình, và nhận định rau an toàn phải có giá rất cao cũng không hoàn toàn đúng.

Hy vọng những kiến thức và chia sẻ này sẽ giúp các bạn có cái nhìn đa chiều hơn về rau sạch và an toàn.