Đảo nhiệt đô thị

Những chấm đỏ đáng lo ngại

Tác giả: Thảo Ngàn
Minh hoạ: Liên Tông

Những chấm xanh thư thái

Năm nhất đại học, khi được thầy hỏi vì sao trang phục của các bác sĩ phẫu thuật thường có màu xanh lá, một số bạn trong lớp mình đã trả lời rằng vì bác sĩ phải nhìn màu đỏ của máu suốt một thời gian dài, nên màu xanh lá sẽ giúp các bác sĩ được cân bằng lại thị giác hơn. Bởi xanh – đỏ là một cặp màu tương phản, tương tự như tím – vàng và lam – cam.

Đó là một câu trả lời đúng. Nhưng còn hơn cả nguyên lý thị giác về màu sắc nói chung thì màu xanh lá nói riêng, bằng một cách nào đó, luôn được cảm thụ là một màu của sự thư giãn và tươi mới. Kể cả bạn có không phải là một bác sĩ phẫu thuật đi chăng nữa, thì màu xanh của lá vẫn sẽ giúp bạn giảm tải được căng thẳng khi mệt mỏi đấy, đúng không nào? Đó là lý do vì sao chúng ta – những người sống ở đô thị, luôn cố gắng dành những ngày nghỉ quý giá của mình để tìm về những vùng đất nơi mà màu xanh của thiên nhiên trải dài, ôm ấp và nâng đỡ ta, thậm chí chữa lành cho cơ thể mỏi mệt của chúng ta sau nhiều ngày dài sống giữa khói bụi xe cộ và những tòa bê tông tầng tầng lớp lớp.

Năm 1982, Nhật Bản là đất nước đầu tiên thiết lập một chương trình y tế quốc gia với liệu pháp Tắm Rừng – Shinrin Yoku. Rất nhiều nghiên cứu tại đây đã chỉ ra rằng việc được đắm mình trong thiên nhiên có thể giúp con người vơi bớt căng thẳng và lo âu – một vấn đề cấp thiết khi tỉ lệ tự sát tại đất nước này luôn là một con số nhức nhối. Sau Nhật Bản, rất nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng liệu pháp này vào chương trình sức khỏe cộng đồng vì hiệu quả tích cực mà nó mang lại.

Sự xuất hiện của các chấm đỏ

Trải nghiệm dừng lại dưới bóng mát cây cối để nghỉ ngơi có lẽ là trải nghiệm mà tất cả chúng ta đều đã trải qua, nhất là khi phải chạy xe ngoài đường phố nóng ran những ngày tháng oi bức của mùa hè. Cùng là mùa hè và dù là 2 vùng lân cận nhau, nhưng cảm giác về nhiệt độ môi trường của người sống tại nông thôn sẽ khác với những người sống tại thành thị. Sự khác biệt về nhiệt độ này thường xảy ra khi vùng đô thị đó bị hun nóng bởi các hoạt động phát thải nhiệt lượng trong sinh hoạt, sản xuất, giao thông vận tải kết hợp với cơ sở hạ tầng dày đặc, các công trình được xây dựng và quy hoạch mà thiếu những yếu tố tản nhiệt để cân bằng, ví dụ như thảm thực vật, mặt nước, mặt đất, không gian/vật liệu hoặc các cách thức khuếch tán ánh sáng, nhiệt năng khác, v.v…  Khi đó, chúng ta có thể gọi đô thị bị hun nóng của mình là một Đảo Nhiệt Đô Thị (Urban Heat Island) đấy.

Ngược lại với việc được đắm mình trong thiên nhiên tươi mát, thì việc phải sống trong một đảo nhiệt sẽ làm suy giảm chất lượng cuộc sống của con người đi rất nhiều. Khi mà thay vì bạn có một buổi tối ngoài ban công căn hộ với gió mát lồng lộng, giờ đây bạn buộc phải đóng cửa ngồi trong nhà vì cục nóng máy lạnh của mọi căn hộ đều đang hoạt động xả thải hết công suất ra ngoài không gian chung; thay vì được theo đuổi lối sống tối giản tiêu thụ lành mạnh, giờ đây bạn cũng phải cân nhắc về việc sử dụng máy lạnh như người người nhà nhà bởi sự oi bức khiến bạn không thể tập trung tâm trí vào công việc của mình, v…v… Chính việc phụ thuộc quá nhiều vào các thiết bị làm mát này của bạn lại góp phần gia tăng khối lượng phát thải khí thải và nhiệt lượng của đô thị. Song không phải tất cả mọi người đều có cơ hội để chi trả cho một chiếc máy điều hòa. Thật là một vòng luẩn quẩn và chắc chắn là một giải pháp không bền vững.

Vậy thái độ với một Đảo Nhiệt như thế nào là đúng đắn nhỉ?

Đối với một đảo nhiệt, thiên nhiên lúc này không chỉ đóng vai trò giảm tải sự căng thẳng thị giác và cảm giác, mà còn đóng vai trò là một yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc giảm tải nhiệt lượng cho thành phố. Cây cối, mặt đất, mặt nước đều có khả năng gia tăng bóng mát, hấp thụ nhiệt năng từ mặt trời, và có quá trình trao đổi chất tạo ra hơi ẩm làm mát điều hòa không khí. 

(‘’Theo một báo cáo về hiện trạng cây xanh, trong đó có nhóm cây xanh đô thị tại Việt Nam của Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ NN-PTNT) thì hiện tại, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ cây xanh đô thị trên mỗi người dân ở mức rất thấp so với tiêu chuẩn tối thiểu của quốc tế. Chỉ tiêu xanh tối thiểu của Liên Hiệp Quốc đưa ra ở mức tối thiểu là 10 m2/người. Nhưng tại Việt Nam, tỷ lệ cây xanh trên mỗi người dân tại các đô thị lớn chỉ ở mức từ 2 – 3 m2/người. Trong khi đó, Singapore là 30,3 m2/người, Seoul (Hàn Quốc) 41 m2/người, Berlin (Đức) 50 m2/người, Moscow (Nga) là 44 m2/người, Paris (Pháp) 25 m2/người’’)

Bên cạnh việc chờ đợi sự thay đổi của chính sách và quy hoạch hướng thành phố đến một cơ sở hạ tầng lý tưởng hơn. Mỗi người trong chúng ta vẫn luôn có thể lựa chọn một lối sống góp phần vào công cuộc hạ nhiệt cho đô thị của riêng mình, đôi khi chỉ bằng một mầm xanh nho nhỏ chúng ta cam kết gieo trồng và chăm sóc. Với rất nhiều giải pháp mà cuốn sách này đã đưa ra cho từng đặc thù không gian sống, hy vọng bạn sẽ tìm thấy giải pháp cho riêng mình để không chần chừ mà bắt tay vào trồng một cây ngay hôm nay nhé!